१७,००० रुपयांच्या नोकरीवर मारली लाथ, आता वर्षाकाठी १७ लाखांची करताहेत उलाढाल!

बिजय कुमार बीर हे ओडिशाच्या आंगुल जिल्ह्यातील रहिवासी आहेत. त्यांनी पूर्वी नॅशनल ॲल्युमिनियम कंपनी लिमिटेड (नाल्को) मध्ये काम केले. नोकरी सोडल्यानंतर त्यांनी मधमाशी पालनाला आपला व्यवसाय बनवले. आज, ते दरवर्षी १७ लाख रुपये कमावतात. चार वर्षे मासिक १७,००० रुपये पगारावर त्यांनी काम केले. वाढत्या महागाईत हा तुटपुंजा पगार पुरत नसल्याने त्यांनी नोकरीला लाथ मारली आणि त्यांचे मामा सुरेश चंद यांच्याकडून लहानपणी शिकलेली मधमाशी पालनाची कला रोजगारात बदलली. आज बिजय केवळ मध विकून लाखो रुपये कमवत नाहीत तर मधमाशी पालन उपकरणेही विकतात. सरकारी संस्थांमध्ये मास्टर ट्रेनरना प्रशिक्षण देऊन प्रती सेक्शन ५ हजार रुपये असे चांगले उत्पन्नही मिळवतात. राज्य सरकारने २०२३ मध्ये मुख्यमंत्री कृषी उद्योग योजना अंतर्गत त्यांचा सन्मान केला. बिजय कुमार बीर यांच्या यशाच्या प्रवासाबद्दल जाणून घेऊया...

वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा फायदा
बिजय कुमार यांनी आधुनिक मधमाशी पालन पद्धती अवलंबली आहे. नोव्हेंबर ते जानेवारी दरम्यान प्रत्येक वसाहत (लाकडी पेटीत) १३ किलोपेक्षा जास्त मध देते. लवकरच त्यांची वसाहतींची संख्या ३५० वरून ५०० पर्यंत वाढवण्याची योजना आहे. ते अपिस सेराना इंडिका मधमाशा पाळतात, ज्या ४२ अंश सेल्सिअस तापमानात वाढू शकतात. मृत्यू टाळण्यासाठी ते पावसाळ्यात मध, पाणी आणि साखर यांचे मिश्रण घालून मधमाश्यांना खायला घालतात. यामुळे त्यांना दरवर्षी सुरुवातीपासून सुरुवात करावी लागत नाही. या वैज्ञानिक दृष्टिकोनामुळे त्यांची कार्यक्षमता वाढली आहे. ते आता एक्स्ट्रॅक्टरसारख्या आधुनिक यंत्रांचा वापर करतात. यामुळे पोळ्या पुनर्वापरासाठी जतन होतात. पारंपरिक पद्धतींनी पूर्वी त्या नष्ट होत होत्या.

वर्षभर उपाय
बिजय कुमार शेतकऱ्यांच्या परवानगीने वर्षभर वेगवेगळ्या शेतांत पोळ्या लावतात. ऑक्टोबर ते डिसेंबर दरम्यान मोहरीच्या शेतात, जानेवारी ते फेब्रुवारी दरम्यान शेवग्याच्या शेतात आणि मार्च ते जुलै दरम्यान लिची, करंजा (औषधी तेलबियांचे झाड) आणि तीळाच्या शेतात पोळ्या लावतात. यामुळे बिजय यांना विविध प्रकारचे मध मिळतेच, पण मधमाश्या परागकण करून शेतकऱ्यांचे पीक उत्पादन वाढविण्यास देखील मदत करतात. जवळजवळ सर्व शेतकरी आनंदाने बिजय यांना पोळ्या ठेवण्याची परवानगी देतात. कारण यामुळे त्यांचे उत्पादन वाढते.

इतरांनाही कुशल बनवणे
बिजय कुमार यांचा प्रवास १९९८ मध्ये सुरू झाला, जेव्हा त्यांना त्यांच्या मामाकडून पाच मधमाशी वसाहती मिळाल्या. त्यांनी यातून दरवर्षी १०,००० रुपये कमावले आणि ते त्याच्या शिक्षणासाठीही वापरले. २००४ ते २०१६ पर्यंत ओयूएटीकडून आधुनिक पद्धती शिकल्यानंतर त्यांनी २०१८ पर्यंत त्यांच्या वसाहतींची संख्या १०० पर्यंत वाढवली. २०२२ पासून ते खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग (केव्हीआयसी) आणि आरएसईटीआयसाठी मास्टर ट्रेनर म्हणून काम करत आहेत, जिथे त्यांनी ४०० हून अधिक मध उत्पादकांना प्रशिक्षण दिले आहे.