मेहुण्याकडून मिळालेल्या ८० लाख रुपयांच्या गिफ्‍टवर आली आयकर विभागाची नोटीस? पुढे काय झाले?

आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण (ITAT) ने एका भेटवस्तू प्रकरणात एक महत्त्वाचा निर्णय दिला आहे. हे प्रकरण युएईमध्ये राहणाऱ्या डॉ. चौधरी नावाच्या व्यक्तीशी संबंधित आहे. त्याला त्याच्या मेहुण्याकडून ८० लाख रुपयांची भेट मिळाली. आयकर विभागाने ही रक्कम त्यांच्या उत्पन्नात समाविष्ट करण्याचा प्रयत्न केला होता, परंतु आयटीएटी, कोलकाता यांनी स्पष्ट केले की नातेवाईकांकडून मिळालेल्या भेटवस्तू करपात्र नाहीत.

डॉ. चौधरी यांनी त्यांचे आयकर विवरणपत्र (आयटीआर) दाखल केले होते, ज्यामध्ये त्यांचे एकूण उत्पन्न २० लाख आणि कर ५.५ लाख असल्याचे दिसून आले. तथापि, त्यांच्या बँक खात्यात काही मोठे व्यवहार आढळल्यानंतर, आयकर विभागाने स्पष्टीकरण मागितले. त्यांना कलम १३१ अंतर्गत नोटीस मिळाली. त्यानंतर डॉ. चौधरी यांना कलम १३३(६) अंतर्गत आणखी एक नोटीस मिळाली.

मूल्यांकन आदेश
डॉ. चौधरी यांनी बँक खात्यातील मोठ्या व्यवहारांसाठीची आवश्यक कागदपत्रे सादर केली. तथापि, विभाग समाधानी नव्हता आणि कलम १४८ अंतर्गत त्यांचे प्रकरण पुनर्मूल्यांकनासाठी निवडण्यात आले. डॉ. चौधरी यांना दुसरा आयटीआर दाखल करण्यास भाग पाडण्यात आले. त्यांना कलम १४२(१) अंतर्गत नोटीस देखील मिळाली, ज्याला त्यांनी प्रतिसाद दिला. असे असूनही कर अधिकारी डॉ. चौधरींच्या उत्तरावर खूश नव्हते आणि त्यांनी कलम १४७ आणि कलम १४३(३) अंतर्गत मूल्यांकन आदेश जारी केला. या आदेशात, कर अधिकाऱ्याने डॉ. चौधरी यांचे एकूण उत्पन्न १.५ कोटी असल्याचे घोषित केले आणि ६९ लाखांची कर मागणी देखील जारी केली. या मूल्यांकन आदेशामुळे अस्वस्थ होऊन, डॉ. चौधरी यांनी CIT(A) कडे अपील केले. CIT(A) ने सर्व पुरावे, आदेश आणि डॉ. चौधरी यांचे युक्तिवाद काळजीपूर्वक विचारात घेतले. त्यांनी डॉ. चौधरी यांचे अपील अंशतः स्वीकारले, परंतु ५५ लाखांच्या गिफ्ट डीडशी संबंधित एक मुद्दा फेटाळून लावला.

नातेवाईकाची व्याख्या
डॉ. चौधरी यांनी आयटीएटी, कोलकाता येथे अपील दाखल केले आणि त्यांनी ४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी केस पूर्णपणे जिंकली. आयटीएटी, कोलकाता यांनी आपल्या निर्णयात स्पष्ट केले की, मेहुणा हा कलम ५६(२)(vii) अंतर्गत नातेवाईकाच्या व्याख्येत येतो. म्हणून, अशा नातेवाईकाकडून मिळालेली कोणतीही भेट त्यांच्या एकूण उत्पन्नाचा भाग म्हणून गणली जाणार नाही.