लग्नापूर्वी ६-७ भेटीगाठी का आहेत आवश्यक?

असे म्हणतात की लग्न स्वर्गात ठरवले जाते आणि पृथ्वीवर केले जाते. काहींची लग्नासाठी कुंडली जुळते, पण कधी कधी मने जुळत नाहीत. कारण लग्नाआधी एकमेकांशी उघडपणे न बोलणे किंवा लपवून ठेवलेले काही असू शकते. नंतर, त्याच लपलेल्या गोष्टी वैवाहिक जीवन तुटण्याच्या टप्प्यावर घेऊन जातात. त्यामुळे एकत्र राहणाऱ्या लोकांनी एकमेकांना नीट समजून घेण्यासाठी, एकमेकांचे मूल्यमापन करून योग्य निर्णयापर्यंत पोहोचण्यासाठी काय उपाय करता येतील, हे आपण जाणून घेऊया…

विकास अन्‌ ऋचाची गोष्ट…
विकास (नाव बदलले आहे) कोर्ट रूममधून बाहेर पडत होता. त्याचे वकीलही उपस्थित होते. घटस्फोटाच्या प्रकरणावर वकिलाशी चर्चा करत होते. लग्नाला अवघे ६ महिने झाले होते. त्याची पत्नी ऋचा (नाव बदलले आहे) हिने विकासवर गंभीर आरोप केले होते. तिने सांगितले की मला काय आवडतं आणि काय नाही, याने विकासला काही फरक पडत नाही. जेव्हा मी त्याच्या इच्छा पूर्ण करायला तयार नसते तेव्हा तो दुसऱ्या महिलेशी नातं जोडण्याची धमकी देताे. एकदा परिस्थिती अशी होती की जेव्हा मी अंथरुणावर त्याची अवज्ञा केली तेव्हा तो मला मारेल असे वाटले. तो म्हणाला की तू माझी पत्नी असूनही इच्छा पूर्ण करणार नसेल तर माझी इच्छा कोण पूर्ण करणार? मी विकासला सांगितले की तुला समुपदेशनाची गरज आहे. पण तो मानायला तयार नव्हता. तो म्हणाला की तो समुपदेशकाकडे जाण्याइतका वेडा नव्हता. त्यानंतरच मी घटस्फोट घेण्याचा निर्णय घेतला.

ऋचासोबत असं का झालं?
वास्तविकता अशी आहे की लग्नापूर्वी दोघेही दोनदा भेटले होते. फक्त चांगल्या गोष्टी घडल्या. लैंगिक जीवनाबद्दल चर्चेत उल्लेख करण्यात आला नाही. या दोघांचे प्रकरण न्यायालयात आहे. अशा प्रकरणात त्यांना घटस्फोट मिळण्याची शक्यता आहे किंवा कोर्टाच्या सुनावणीनंतर नातेही सुधारू शकते. येथे काही विशेष गोष्टींकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे…
-विकास आणि ऋचा लग्नाआधी एकमेकांशी बोलले नाहीत का आणि असेल तर लैंगिक इच्छेबद्दल ते बोलले नाही का? साहजिकच संभाषण झालं होतं, पण विकास किंवा ऋचा दोघांनीही लैंगिक संबंधाचं महत्त्व आणि ते आयुष्यात किती महत्त्वाचं आहे यावर त्यांनी चर्चा केली नव्हती. आपल्या देशात हा विषयच निषिद्ध आहे. लोक त्यावर चर्चा करणेही टाळतात. पण ही चर्चा बदलत्या वातावरणात केली पाहिजे. त्याचप्रमाणे कोणाला इतर काही त्रास असेल, मग तो शारीरिक असो वा मानसिक, तर नक्कीच सांगावा. लपवणे योग्य नाही. हे भविष्यात घातक ठरू शकते.
-विकासने ऋचाच्या भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न केला नाही. सहवास म्हणजे दोघांचा समान सहभाग. केवळ एका व्यक्तीची इच्छा पाळली जाऊ नये. चित्रपट आणि रिॲलिटीमध्ये फरक कसा करायचा हे एखाद्याला माहित असले पाहिजे.
-रिचा जेव्हा समुपदेशनाबद्दल बोलली तेव्हा ती विकासला सांगू शकली असती की आपण दोघेही सध्या नाराज आहोत. कदाचित मी तुला समजून घेऊ शकत नाही. आधी मी समुपदेशकाला भेटणार आहे. जर तुम्हाला सोबत यायचे असेल तर तुम्ही येऊ शकता. कदाचित असे बोलून प्रगती झाली असती. मग क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्टचे काम सोपे झाले असते.

नातं टिकवायला थोडं वाकावं लागतं…
नाती टिकवण्यासाठी थोडं वाकावं लागतं असं म्हणतात. हा कल दोन्ही बाजूंनी असेल तर बाब समान राहते. बऱ्याच वेळा आपण वाकलो तर आपली बाजू कमकुवत आहे, असे वाटू लागते. तसेच, जेव्हा त्याला अथवा तिला असे वाटते की नतमस्तक झाल्यानंतरही आपले मूल्य समोरच्याला कळत नाही, तेव्हा ती अथवा तो आतून दुःखी होते किंवा रागावते, म्हणजेच भावनिक असंतुलन होते.

योग्य उपचारांमुळे समस्या दूर होऊ शकतात
लक्षात घेण्याजोगा मुद्दा हा आहे की दु:ख प्रत्येकालाच होते. तहान लागल्यावर प्रत्येकाच्या घशाला कोरड पडते. असेच हे आहे. पण त्या दु:खापासून आपण किती विचलित झालो आहोत? ते दु:ख आपण कसे व्यक्त करू? रागावल्यावर आपण किती हायपर असतो? आपण हिंसक बनतो का? आपण शिव्या घालू लागतो का? आम्ही सामान तोडायला सुरुवात करतो का? सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा आपल्या भावना आपल्या नियंत्रणात नसतात तेव्हा घरात वाईट परिस्थिती निर्माण होते. घरात अशांतता आहे. याचा वाईट परिणाम घरातील वातावरणावर होतो आणि लहान मुले व वृद्धांवरही होतो. जेव्हा जेव्हा कुटुंबात अशी समस्या उद्‌भवते तेव्हा योग्य उपाय शोधून आणि योग्य वैद्यकीय उपचार करून, बहुतेक मोठ्या समस्या सुलभ होतात.

आधी उपचार मग लग्न…
आपल्या देशात मानसिक आरोग्याची फारशी चर्चा होत नाही. अजूनही हा आरोग्याचा मुद्दा मानला जात नाही. पण एखाद्याला आपला जीवनसाथी बनवण्याआधी, ज्या व्यक्तीसोबत तो/ती आपले आयुष्य जगणार आहे, तिला मानसिक समस्या आहे का, हे जाणून घेतले पाहिजेत. असेल तर प्रथम उपचार आवश्यक आहेत, लग्न नव्हे. लग्नानंतर सर्व काही ठीक होईल, असा विचार करून अनेकवेळा कुटुंबीय लग्न लावून देतात. ही एक मोठी चूक आहे. त्याला आधी उपचाराची गरज आहे हे निश्चित.

लग्नापूर्वी १-२ नाही तर ५-७ आहेत भेटी आवश्यक
तुम्ही लग्न करणार असाल तर दबावाखाली किंवा घाईत निर्णय घेऊ नका. जेव्हा दोन अनोळखी व्यक्ती भेटतात तेव्हा कोणीही स्वतःबद्दल सर्व काही सांगत नाही किंवा स्वतःबद्दल नकारात्मक गोष्टी बोलत नाही. सत्य हे आहे की १-२ भेटीगाठी फक्त हाय, हॅलो, कौटुंबिक पार्श्वभूमी आणि छान बोलण्यात खर्च होतात. त्यामुळे ५-७ वेळा बैठका घ्याव्यात. प्रत्येक बैठक किमान ३ ते ४ तास चालली पाहिजे. भावनेच्या प्रत्येक पैलूची माहिती असणे गरजेचे आहे. यात एखाद्या व्यक्तीला राग येतो तेव्हा दुसऱ्याला ते प्रकरण संपवायचे असते किंवा त्याचा अहंकार बळकट करायचा असतो. जेव्हा लग्नाआधी समोरच्या व्यक्तीला समजून घेणे कठीण होते, तेव्हा लग्नाआधीचे समुपदेशन उपयुक्त ठरू शकते. लग्नापूर्वी तुमची कोणतीही समस्या किंवा आजार लपवणे योग्य नाही कारण या गोष्टींमुळे विभक्त होतात.

एकमेकांच्या भावना समजून घ्या…
स्वतःला विचारा, जेव्हा तुम्ही दुःखी असता तेव्हा तुम्ही तुमच्या नकारात्मक भावना कशा व्यक्त करता? जर उत्तर होय असेल तर माझा राग खूप धोकादायक आहे. मला कोणावर राग आला तर मी त्याच्याशी भांडतो. मी त्याला अथवा तिला खूप कठोरपणे फटकारतो. याचा अर्थ ती व्यक्ती सध्या भावनिकदृष्ट्या स्थिर नाही. अशा परिस्थितीत, राग कसा हाताळायचा हे दुसऱ्या जोडीदाराला माहित असले पाहिजे, अन्यथा खूप मतभेद होतील. अगदी गंभीर मानसिक आजारांमध्येही काही भावनांचे शिखर दिसून येते. उदाहरणार्थ बायपोलर डिसऑर्डरमध्ये, एका बाजूला अत्यंत उत्साहाची स्थिती असते, म्हणजे उन्माद आणि दुसऱ्या बाजूला अत्यंत नैराश्याची स्थिती असते, म्हणजे नैराश्य. त्यामुळे लग्नाची तयारी करताना एकमेकांच्या भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.

भावनांच्या पातळीवर लक्ष देणे
कित्येकदा मुलींना अशी मुले आवडतात जे म्हणतात की तुला भेटले नाही तर मी माझा जीव देईन. अशीच परिस्थिती मुलांचीही आहे. भावनांची पातळी एवढी उच्च असताना, लग्नानंतर त्यांच्या एकमेकांकडून असलेल्या अपेक्षाही खूप जास्त असतात, हेही समजून घेणे आवश्यक आहे. अशा जोडप्यांमध्ये अनेकदा असे दिसून आले आहे की ऑफिसमधील सहकाऱ्याशी बोलणे देखील इतर जोडीदाराला संशयास्पद बनवते. हे देखील मारामारीचे कारण बनते. मात्र, अरेंज्ड मॅरेजमध्येही संशयाची परिस्थिती निर्माण होते. म्हणून, आपण प्रथम भावनिक स्थिरता पाहणे महत्त्वाचे आहे. त्यांच्या उणिवा त्यांच्यासमोर आल्यावर ते काय प्रतिक्रिया देतात हेही आपण पाहतो. यासाठी तुम्हाला हवे असल्यास त्यांचे कोणतेही नुकसान करा. तिला तिच्या ड्रेसबद्दल सांगा की तुम्हाला ते आवडत नाही. पण पहिल्या १-२ मीटिंगमध्ये अशा गोष्टी घडू नयेत हे लक्षात ठेवा.

भावनिकदृष्ट्या अस्थिर किंवा अति अहंकारी असण्याची लक्षणे…
तुमच्या खालच्या लोकांशी अयोग्यपणे बोलणे
फक्त तुमच्या भावनांबद्दल बोला
स्वतःला खूप त्रास सहन करत असल्याचे दाखवणे
मीटिंगमध्ये खूप लवकर जवळीक साधण्याचा प्रयत्न करणे
त्याचे बालपणीचे किती मित्र आहेत? यावरून हे दिसून येईल की तो नाते टिकवून ठेवण्यावर विश्वास ठेवतो
तुमचे कोणाशी भांडण झाले तर तुम्ही त्यांच्याकडून सूचना मागू शकता